นิทรรศการ

"สุขภาพและสิ่งแวดล้อม"

ปี 2562

สมเด็จพระมหิตลาธิเบศร อดุลยเดชวิกรม พระบรมราชชนก

กับ การแพทย์และการสาธารณสุข

วิธีปฏิบัติการสุขาภิบาล

(Practical Sanitation)

สมเด็จพระมหิตลาธิเบศร อดุลยเดชวิกรม พระบรมราชชนก ทรงให้ความสำคัญและทรงศึกษาในด้านการแพทย์แผนปัจจุบันและการสาธารณสุข ทรงมีพระวิสัยทัศน์ยาวไกลที่เห็นถึงความสำคัญของ การส่งเสริมสุขภาพ และ การป้องกันโรค โดยเฉพาะด้านการสุขาภิบาลและสิ่งแวดล้อม ทรงพระนิพนธ์ “ วิธีปฏิบัติการสุขาภิบาล (Practical Sanitation) ” ซึ่งทรงแสดงในการอบรมแพทย์สาธารณสุข เมื่อ พ.ศ.๒๔๖๗ จากการสำรวจการสุขาภิบาลใน กรุงเทพ โดยมีเนื้อหาที่ทรงคุณค่าและเป็นบรรทัดฐานในการจัดการด้านสุขาภิบาลของประเทศไทย และยังคงสอดคล้องเหมาะกับการจัดการสภาวะแวดล้อมของประเทศไทยในปัจจุบันด้วย

ในหัวข้อเรื่องดังกล่าว พระองค์ทรงแบ่งกิจการสาธารณสุขเป็น ๓ ชนิดคือ

1. สุขวิทยา(Hygiene)
2. เวชกรรมกันโรคและการปราบโรค (Preventive Medicine)
3. สุขาภิบาล

(Sanitation)


ทั้งสามประการนี้ รวมเรียกว่า

"สาธารณสุข (Public Health)"

กิจการแห่งสุขาภิบาลมีหน้าที่

ป้องกันไม่ให้เกิดโรคในร่างกายโดยตรวจตราระวังสิ่งภายนอกร่างกาย กระทำสิ่งภายนอกร่างกาย เช่น อาหารและสถานที่ที่เราอยู่ ให้เป็นเครื่องสะดวกสบาย และเป็นที่รื่นใจ

วิธีที่จะประกอบการสุขาภิบาล

  1. ควบคุมสิ่งซึ่งเข้าไปในร่างกายและหนทางเดินของสิ่งเหล่านี้ จากที่เกิดจนถึงตัวมนุษย์ เช่น น้ำ อาหาร ลม อากาศ ยาเบื่อ ยาเมา
  2. ควบคุมสิ่งที่จะออกจากร่างกายและหนทางเดินของสิ่งเหล่านี้ จากตัวคนถึงสถานที่ถ่ายเททำลาย เช่น อุจจาระ ปัสสาวะ เศษอาหาร มูลฝอย ลม อากาศออก เป็นต้น
  3. ควบคุมสิ่งที่อยู่รอบร่างกายให้อยู่ในฐานะที่สะอาดปราศจากเชื้อโรค เช่น บ้านเรือน ถนน สถานที่ทำงาน สถานที่เก็บของ เป็นต้น

ความรู้ซึ่งจำเป็นสำหรับที่จะประการสุขาภิบาล

  1. รู้ตรรกวิธีของการต่าง ๆ ที่ได้กล่าวมาแล้วในข้างต้น
  2. รู้วิธีสร้างและใช้สิ่งของประกอบการสุขาภิบาล (Construction and Function)
  3. รู้ความเป็นไปของภูมิประเทศและนิสสัยคนที่อยู่ในที่นั้น (Sanitary and social survey)
  4. รู้การเป็นไปของสถานที่ และความสามารถที่จะแสดงความรู้อันนี้เป็นรูปที่ให้คนอื่นจะเข้าใจเราได้ กล่าวคือ ต้องพูดให้ได้เนื้อความ (Observation and Report)


ทรงชี้แนะหลักการในความสำคัญของวิธีปฏิบัติการสุขาภิบาลว่า...

"การเรียนวิชชาปฏิบัติสุขาภิบาลจะคอยให้ครูสอนเสมอไม่ได้ ต้องพยายามช่วยครูโดยใช้ความสังเกต ความจำ และความชำนาญของตนเองมาช่วยด้วยเป็นอันมาก"

เนื้อหาส่วนอื่นในงาน